Cằm lệch sang một bên thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thói quen sinh hoạt hàng ngày đến các vấn đề y khoa phức tạp hơn. Tuy nhiên, bạn không nhất thiết phải chấp nhận tình trạng này vì có rất nhiều cách khắc phục, từ những thay đổi đơn giản tại nhà cho đến các giải pháp y khoa hiệu quả. Bài này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, cách tự khắc phục và khi nào cần gặp chuyên gia.
Cằm lệch là do nguyên nhân gì
Cằm lệch có thể phát sinh từ rất nhiều nguồn, nhưng phần lớn đều liên quan đến cách bạn sử dụng cơ mặt, tình trạng răng hàm, hoặc cấu trúc xương. Hiểu rõ nguyên nhân là bước đầu tiên để chọn phương pháp khắc phục phù hợp.
Thói quen sinh hoạt khiến cằm lệch
Nhai chỉ một bên hàm trong thời gian dài là nguyên nhân phổ biến nhất mà bạn có thể kiểm soát. Khi bạn nhai chủ yếu ở bên phải, áp lực tác động lên cơ hàm phía đó lớn hơn, khiến cơ phát triển to hơn bên kia [^FB12]. Cơ bên trái, do ít được sử dụng, sẽ co lại dần, tạo ra sự mất cân bằng rõ rệt. Tương tự, nằm nghiêng một bên quá lâu khi ngủ hoặc chống cằm bằng tay trong thời gian dài cũng gây áp lực không đều lên xương hàm, khiến nó phát triển theo hướng lệch.
Mất răng lâu năm gây lệch hàm
Khi bạn mất một hay nhiều chiếc răng và không thay thế kịp thời, xương hàm sẽ bắt đầu teo nhanh vì mất đi kích thích của rễ răng [^FB14]. Đồng thời, bạn sẽ tự động nhai nhiều hơn ở phía có răng còn lại, gây ra tình huống nhai một bên kéo dài. Sau thời gian, cằm lệch thành rõ rệt, khuôn mặt trông méo, và mặt sẽ có vẻ lão hóa sớm.
Cấu trúc xương hàm lệch bẩm sinh hoặc di truyền
Nếu bạn từ nhỏ đã nhận thấy cằm lệch, có khả năng đó là yếu tố bẩm sinh hoặc di truyền [^FB19]. Một số người sinh ra với xương hàm phát triển không cân đối giữa hai bên. Một số khác lại có cằm lẹm, tức là xương hàm dưới phát triển kém so với hàm trên, khiến cằm ngắn hoặc lùi ra sau [^FB15].
Tổn thương thần kinh và bệnh lý gây lệch mặt
Ngoài các nguyên nhân cơ học, một số bệnh lý thần kinh cũng gây lệch mặt đột ngột. Liệt dây thần kinh thứ VII (hay còn gọi là Bell’s palsy) khiến một bên mặt đột ngột mất sự kiểm soát vận động, làm mặt lệch rõ rệt. Stroke cũng có thể gây ra tình trạng tương tự nếu tổn thương phần não kiểm soát cơ mặt.
Cách khắc phục cằm lệch tại nhà
Nếu lệch chỉ ở mức độ nhẹ hoặc do thói quen, bạn có thể áp dụng một số cách đơn giản tại nhà. Những phương pháp này không yêu cầu chi phí cao nhưng đòi hỏi sự kiên trì.
Thay đổi thói quen nhai và nằm ngủ
Đây là bước quan trọng nhất nếu bạn xác định lệch là do thói quen. Nếu cằm lệch về phía phải, bạn nên tập nhai chủ yếu ở bên trái để đưa áp lực về phía đó, từng chút một giúp cơ bên trái phát triển lần lại. Trên giường, cố gắng nằm thẳng hoặc xen kẽ nằm nghiêng hai bên, tránh thói quen nằm chỉ một bên cả đêm. Ngoài ra, hãy từ bỏ thói quen chống cằm bằng tay, vì áp lực lâu dài sẽ đẩy xương hàm lệch thêm.
Massage cơ mặt để cân bằng hàm
Massage nhẹ nhàng có thể giúp làm giãn cơ bị co cứng và tăng lưu thông máu vào vùng cằm. Dùng tay massage theo chiều từ dưới cằm đưa lên, từ trong ra ngoài, rồi thực hiện các động tác vòng tròn theo chiều kim đồng hồ ở vùng trán và ngang cằm [^FB17]. Chỉ cần thực hiện 15 phút mỗi ngày là bạn có thể bắt đầu thấy cơ mặt cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Để hiệu quả tốt nhất, kết hợp massage với việc thay đổi thói quen nhai.
Tập mewing để định hình hàm lệch
Mewing là một phương pháp phát triển bởi Giáo sư Mike Mew [^FB8], được xây dựng trên cơ sở đặt lưỡi đúng vị trí trên vòm miệng. Theo lý thuyết, áp lực từ lưỡi (một cơ rất mạnh) tác động liên tục lên hàm có thể giúp mở rộng xương hàm và đẩy nó phát triển theo hướng lành mạnh hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng chưa có đủ bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả của mewing cho mọi trường hợp, nên chỉ nên xem đó là phương pháp hỗ trợ, không phải giải pháp duy nhất.
Phương pháp y khoa khắc phục cằm lệch
Khi lệch mặt ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ hoặc chức năng nhai, các giải pháp y khoa có thể mang lại kết quả nhanh hơn và bền vững hơn.
niềng răng chỉnh nha cho lệch hàm nhẹ
Niềng răng là lựa chọn phổ biến khi lệch hàm do răng mọc sai vị trí hoặc khớp cắn không chuẩn. Bằng cách sắp xếp lại vị trí các chiếc răng, niềng không chỉ giúp cải thiện nhai mà còn tác động tích cực tới hình dáng khuôn mặt. Thời gian niềng thường kéo dài từ 12 đến 36 tháng tùy theo mức độ lệch của từng trường hợp [^FB01]. Chi phí niềng phải chăng hơn nhiều so với phẫu thuật, khiến nó thành lựa chọn hợp lý cho những người lệch ở mức độ nhẹ đến trung bình.
Tiêm filler cằm cân chỉnh mặt lệch không phẫu thuật
Tiêm filler là phương pháp không xâm lấn, thích hợp nếu lệch chỉ ở mức độ nhẹ. Các chuyên gia sẽ tiêm hợp chất gel vào vùng cằm bên lệch hoặc bên kia để cân bằng khối lượng [^FB04]. Lợi thế là quá trình diễn ra nhanh (chỉ 30 phút) và không để lại sẹo. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ kéo dài từ 6 đến 18 tháng tùy loại filler [^FB05], vì vậy bạn sẽ cần tiêm lại định kỳ nếu muốn duy trì kết quả.
Phẫu thuật chỉnh hình xương hàm trường hợp nặng
Khi lệch hàm nặng do cấu trúc xương phát triển sai lệch, phẫu thuật chỉnh hình xương hàm (orthognathic surgery) là giải pháp cuối cùng [^FB09]. Phẫu thuật này có thể chỉnh sửa xương hàm trên, hàm dưới, hoặc cằm để khôi phục tỷ lệ hài hoà. Quá trình điều trị kết hợp 3 giai đoạn: niềng sắp xếp răng (6-24 tháng), phẫu thuật xương (2-3 giờ) [^FB03], rồi niềng tinh chỉnh (4-6 tháng), với tổng thời gian kéo dài từ 18 đến 30 tháng [^FB02]. Đây là giải pháp vĩnh viễn nhất nhưng cũng đòi hỏi cam kết dài hạn và chi phí lớn.
Dấu hiệu nào cần khám bác sĩ ngay
Không phải trường hợp nào cũng thích hợp để tự khắc phục tại nhà. Nếu gặp một số triệu chứng nhất định, bạn nên tìm gặp chuyên gia ngay.
Lệch kèm đau khớp hàm hoặc khó nhai
Nếu cằm lệch đi kèm theo đau quanh tai, hàm bị cứng, hoặc khó há miệng, đó là dấu hiệu của rối loạn khớp thái dương hàm (TMD). Điều này cho thấy không chỉ cơ bị mất cân bằng mà còn khớp hàm bị ảnh hưởng [^FB10]. Trong những trường hợp này, cách khắc phục sẽ phải khác so với tự nhai một bên hay massage tại nhà. Bạn cần chẩn đoán chính xác từ chuyên gia để tìm giải pháp phù hợp.
Lệch đột ngột do lệch thần kinh hoặc stroke
Nếu cằm lệch xuất hiện ĐỘT NGỘT trong vài giờ, không phải vì thói quen lâu dài, đó là tín hiệu cảnh báo. Liệt dây thần kinh mặt (Bell’s palsy) có thể gây lệch mặt đột ngột, nhưng tin tốt là hơn 80% bệnh nhân phục hồi hoàn toàn trong vòng 3 đến 6 tháng [^FB06] nếu được điều trị sớm. Stroke cũng có thể gây ra tình trạng tương tự, nhưng đây là tình huống cấp cứu đòi hỏi gọi cấp cứu ngay. Không tự khắc phục tại nhà trong những trường hợp này — hãy gặp bác sĩ ngay lập tức.
Cằm lệch là vấn đề phổ biến, nhưng có rất nhiều cách để cải thiện. Dù bạn chọn tự khắc phục tại nhà hay tìm giải pháp y khoa, điều quan trọng là xác định chính xác nguyên nhân trước tiên. Nếu bạn không chắc chắn hoặc triệu chứng kèm theo đau/khó chịu, hãy tư vấn với chuyên gia để được hướng dẫn phù hợp.
Bình luận