Mặt lệch kèm đau khớp thái dương hàm là dấu hiệu không nên bỏ qua. Tình trạng này thường cho thấy rối loạn khớp thái dương hàm (TMJ) đang tiến triển, đặc biệt nếu triệu chứng kéo dài vài tuần trở lên. Không phải mọi trường hợp lệch mặt nhẹ đều đe dọa, nhưng khi kèm theo đau và khó chịu, cần gặp bác sĩ sớm để tránh các biến chứng không mong muốn.
Mặt lệch do đau khớp thái dương hàm là biểu hiện của bệnh gì?
Khớp thái dương hàm là bản lề nối xương hàm dưới với xương thái dương ở hai bên đầu, cho phép bạn há miệng, nhai, và nuốt. Khi khớp này bị viêm hoặc rối loạn, cơ nhai ở một bên sẽ bị co cứng hay phì đại, làm cho khuôn mặt nhô về phía đó.
Cơ chế hình thành lệch mặt từ rối loạn TMJ
Khi viêm khớp thái dương hàm kéo dài, cơ nhai (cơ chướng và cơ từng) ở phía bị viêm sẽ bị sưng phù và phì đại. Điều này tạo ra áp lực không cân xứng giữa hai bên mặt, khiến hàm dần chuyển dịch. Nếu không điều trị, sưng phì sẽ bền vững, từ từ làm méo lệch khuôn mặt. Mức độ lệch phụ thuộc vào cường độ viêm và thời gian bệnh kéo dài.
Tại sao khớp thái dương hàm bị viêm?
Viêm khớp thái dương hàm có nhiều nguyên nhân. Stress và căng thẳng tâm lý khiến bạn nghiến răng không tự chủ, gây áp lực lên khớp. Cắn sai (khớp cắn lệch hoặc hàm dưới nhô), mất răng không thay thế, hoặc thói quen nhai một bên cũng dẫn tới chấn thương lặp lại. Chấn thương trực tiếp từ va chạm hay tai nạn gây sưng tức thời. Ngoài ra, viêm khớp dạng tự miễn (như viêm khớp dạng thấp) hoặc thoái hóa khớp theo tuổi tác cũng gây rối loạn TMJ.
Mặt lệch và đau khớp thái dương hàm có những biểu hiệu nguy hiểm khác nào?
Khi mặt bắt đầu lệch, rất hiếm khi chỉ có một triệu chứng. Hầu hết mọi người gặp phải chuỗi triệu chứng kèm theo, một số có thể là cảnh báo bệnh đã nặng.
Triệu chứng thường đi kèm lệch mặt và đau khớp thái dương hàm
Đau thái dương và cơ nhai là triệu chứng phổ biến nhất, đôi khi tỏa xuống cánh hàm và cổ. Bạn cảm thấy khó há miệng rộng, hoặc thậm chí bị hạn chế phạm vi há. Tiếng lục khục (clicking) hoặc tiếng ép (popping) khi há miệng là dấu hiệu đĩa thái dương hàm không nằm đúng vị trí. Đau tai, ù tai, hay mỏi cổ vai gáy thường đi kèm vì các cơ từng dòi liên kết với vùng cầu vai. Một số người còn gặp đau đầu thường xuyên, nhất là vùng thái dương.
Dấu hiệu bệnh đã nặng, không nên chủ quan
Nếu hàm bị cứng, bạn không thể há miệng bình thường (bình thường là há được 4-5 cm), đó là dấu hiệu khớp đã bị hạn chế. Mặt méo lệch rõ rệt mà bạn hay nhận xét trong gương, không chỉ sưng tạm thời, là dấu hiệu cơ nhai đang phì đại. Nếu bỏ trốn điều trị, các biến chứng như thoái hóa khớp, dính khớp mãn tính, hoặc tổn thương đĩa thái dương hàm có thể xảy ra, khiến việc điều trị sau này trở nên khó khăn hơn.
Chẩn đoán mặt lệch và đau khớp thái dương hàm bằng gì?
Vấn đề là không có xét nghiệm máu hay dấu ấn sinh hóa nào có thể chẩn đoán rối loạn TMJ một cách chính xác 100%. Bác sĩ phải kết hợp khám lâm sàng với hình ảnh học để đưa ra kết luận.
Khám lâm sàng & hỏi bệnh sử
Bác sĩ sẽ hỏi khi nào triệu chứng bắt đầu, liệu bạn gặp chấn thương hàm hay căng thẳng gần đây, thói quen nhai một bên, hay tình trạng cắn sai lâu năm. Họ sẽ kiểm tra phạm vi há miệng, có bao nhiêu mm bạn có thể há được. Họ lắng nghe tiếng kêu khi bạn nhai hoặc há miệng. Sâu độ sưng phì cơ nhai được cảm nhận qua palpate (bấm nhẹ). Tất cả những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá mức độ rối loạn.
Chụp MRI & CT scan để xác định tính chất tổn thương
Chụp cộng hưởng từ MRI là tiêu chuẩn vàng để xem vị trí của đĩa thái dương hàm. MRI sẽ cho biết đĩa có ở đúng vị trí hay đã di lệch khi bạn há miệng, đây là thông tin quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị. Chụp CT scan cung cấp chi tiết về xương khớp, mức độ thoái hóa, hoặc mất xương, giúp bác sĩ đánh giá tổn thương cấu trúc. X-ray thường không đủ chi tiết cho bệnh lý khớp phức tạp như vậy, vì vậy bác sĩ sẽ ưu tiên MRI hoặc CT.
Mặt lệch và đau khớp thái dương hàm có chữa được không? Cách điều trị
Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ tổn thương. Nếu xương đã bị biến dạng từ lâu, bạn không thể “chữa” về hình dáng ban đầu 100% bằng phương pháp ngoại khoa. Tuy nhiên, triệu chứng đau, sưng, và hạn chế chức năng hoàn toàn có thể cải thiện đáng kể, đặc biệt nếu can thiệp sớm.
Điều trị ngoại khoa đầu tiên
Bắt đầu với những bước đơn giản: uống thuốc giảm đau, chống viêm (như ibuprofen hay naproxen) theo hướng dẫn để giảm sưng và đau. Bác sĩ sẽ kê nẹp miệng (mouth guard) hoặc máng nhai tùy chỉnh, mặc vào đêm để tránh nghiến răng và giảm áp lực lên khớp. Điều quan trọng là tránh há miệng quá rộng (như nháy, nhai kẹo dai), ăn đồ mềm như cháo, súp, trứng, cà chua, để cơ hàm được nghỉ ngơi. Những bước này thường mất 2-6 tuần để thấy hiệu quả, tùy mức độ viêm.
Vật lý trị liệu & bài tập tại nhà
Sau giai đoạn cấp tính, vật lý trị liệu giúp nâng cao chức năng hàm. Bác sĩ sẽ chỉ dạy kéo giãn cơ hàm an toàn (căng nhẹ nhàng, giữ 5-10 giây), không nên cố kéo mạnh vì sẽ làm tổn thương thêm. Chườm nóng trước tập (15 phút) làm cơ lỏng, chườm đá sau tập (10 phút) giảm sưng. Bài tập thắt chặt từng (isometric, không chuyển động) và nới lỏng luân phiên tăng sức cơ mà không gây chấn thương. Quản lý stress thông qua thiền, yoga, hoặc các kỹ thuật thở sâu cũng quan trọng, vì stress làm tăng nghiến răng.
Khi nào cần phẫu thuật?
Phẫu thuật chỉ được xem xét khi điều trị bảo tồn không hiệu quả trong 3-6 tháng. Nếu đĩa thái dương hàm bị rơi ra khỏi vị trí hoàn toàn, hoặc bạn bị khóa hàm mãn tính (không thể há được), có thể cần nắn lại đĩa qua phẫu thuật nội soi. Trong một số trường hợp nặng, bác sĩ có thể cắt bỏ hoặc thay thế toàn bộ đĩa khớp. Phẫu thuật có rủi ro (tổn thương dây thần kinh, chảy máu, hoặc tái phát), và thời gian hồi phục kéo dài 2-3 tháng, do đó không phải lựa chọn đầu tiên.
Nếu bạn nhận thấy mặt đang lệch kèm theo đau khớp thái dương hàm, hãy gặp bác sĩ nha khoa hoặc phẫu thuật hàm mặt để được khám và tư vấn. Tình trạng mặt lệch kèm đau khớp thái dương hàm phần lớn có thể kiểm soát hoặc cải thiện đáng kể nếu can thiệp sớm.
mang tính tham khảo
Bình luận